Platform ekonomisi, çalışma koşullarını birçok kişi için değiştirdi. Günümüzde, dijital hizmetler aracılığıyla gelir modelleri oluşturmak son derece kolaylaştı. Yalnızca Freelancer, Fiverr gibi serbest çalışanlara yönelik ağlar ya da UBER veya Amazon gibi kendi işletmenizi kurmanızı sağlayan platformlardan bahsetmiyorum. Sosyal medya üzerinden de kazanç sağlamak uzun zamandır mümkün.

Benzer şekilde “influencer” ya da “youtuber” olmak bir gelir modeli oluşturmayı sağlıyor. Bu nedenle de son zamanlarda, özellikle “Youtuber”lar vergi incelemesi geçiriyorlar. Peki vergi incelemesinin hukuki boyutu nedir ve “youtuber” vergi incelemelerine ilişkin bilinmesi gerekenler neler?


GİRİŞ

Türk Vergi sisteminde beyan esası geçerlidir. Başka bir deyişle mükellefin vergi dairesine beyan ettiği vergi, doğru varsayılarak işlem yapılır. Ancak vergi idaresi bu beyanı kontrol edebilir, doğruluğunu araştırabilir. Bu araştırmalar yoklama, vergi incelemesi, arama ve bilgi toplama gibi yöntemlerle yapılabilir.

Bu yazıda söz konusu yöntemlerden “vergi incelemesi”nden kısaca bahsedip video tabanlı bir platforma ürünlerinin lisansını devreden kişilerin (youtuber) vergisel açısından incelenmelerine değineceğiz.

VERGİ CEZALARINDA VERGİ İNCELEMESİNİN YERİ

Vergi sistemimizde “kanunilik ilkesi” esastır. Bu ilke uyarınca, vergilendirme işlemlerinin gerçekleştirilebilmesi için kanuni düzenleme yapma gerekliliği söz konusudur. Ancak bu ilke, yalnızca bir kanuni düzenleme yapılması zorunluluğunu gündeme getirmez. Ayrıca söz konusu düzenlemeler açık, anlaşılır ve ilgili işlemlerin tüm unsurlarını kapsayıcı olmalıdır.

Her mükellef, beyan edilen vergilerin doğruluğunu araştırılması ya da kayıt dışı bırakılan gelir var ise bunun tespiti için -tarh zamanı süresi içerisinde- vergi incelemesi ile karşılaşabilir. Bu durum, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (“VUK”) madde 134’te düzenlenmiştir.

Vergi incelemesinin usul ve esasları da yine kanun ile düzenlenmiştir. Bir vergi incelemesinin ne kadar sürede, hangi teknikler ile gerçekleştirileceği ve kimlerin inceleme yapmaya yetkili oldukları VUK’ta belirtilmiştir.

Vergi incelemesi sonucunda ödenmesi gereken bir vergi tespit edildi ise bu eksiklik yapılacak re’sen ya da ikmalen tarhiyat ile hukuk dünyasında sonuç doğuracaktır. Başka bir ifade ile mükellefe tebliğ edilecek olan vergi/ceza ihbarnameleri, mükellef hakkında gerçekleştirilen re’sen ya da ikmalen tarh işlemine dayanır. Mükellefler de tebliğden itibaren 30 gün içerisinde bu “tarh işlemi”ne karşı dava açabilirler.

İşte bu tarh işleminin “hazırlayıcı işlem”i, “vergi incelemeleri”dir. Bu nedenle, mükellef hakkında gerçekleştirilen vergi incelemesinde gözetilen usul veya inceleme sırasında gerçekleştirilen hukuki analiz son derece önemlidir. Özellikle vergi tekniği açısından hatalı bir değerlendirme, tarh işlemini de hukuka aykırı kılacaktır. O halde içerik üreticisi olan bir vergi yükümlüsünün elde ettiği gelirin vergi hukuku açısından analizinde nelere dikkat etmek gerekir?

YOUTUBE GELİR MODELİ, ÇİFTE VERGİLENDİRME VE TELİF GELİRİ

“Youtuber”lara yönelik, re’sen vergi tarhı ile kesilen cezalarda öncelikle dikkat edilmesi gereken nokta gelirin tespiti ve hukuki analizi olacaktır. Vergi incelemelerinde gelirin tespitinde esas alınan nokta, “Google Ireland Limited” şirketinin “youtuber”a yaptığı transferlerdir. Ancak ekonomik anlamda bir kazanım elde edilmiş olması, bu kazanımın vergi tekniği açısından “gelir” olması için yeterli değildir.

Bir ekonomik kazanımın gelir sayılabilmesi için 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu madde 2’de yer alan unsurları sağlıyor olması gerekir. Kanunda bu unsurlar,

Ticarî kazançlar,

Ziraî kazançlar,

Ücretler,

Serbest meslek kazançları,

Gayrimenkul sermaye iratları,

Menkul sermaye iratları,

Diğer kazanç ve iratlar

şeklinde sayılmıştır. Bu kategorilerden birisine giren ekonomik kazanım, kanunda yer verilen koşullara uyuyor ise vergi hukuku açısından “vergilendirilebilir gelir” anlamına gelecektir.

Youtube, online video paylaşımı sağlayan ve Google Inc.’a bağlı bir platform. Ürettiği içeriğini Youtube aracılığıyla internet kullanıcılarına ulaştıran kimse, eğer isterse, Google Ireland Limited şirketinden ücret alabilir. Google ise bu ücretleri belirlerken, video üzerinden elde edilen reklam gelirini (“Google AdSense”) esas almakta. Bu durumda, söz konusu ödemelerin hukuki niteliği, “youtuber” incelemeleri için önem kazanmaktadır.

Öncelikle, ilgili ödemelerin vergi hukuku açısından gelir olup/olmadığının belirlenmesi gerekir. Elde edilen kazancın serbest meslek kazancı mı ticari kazanç mı olduğu sorusu tartışmalı bir haldedir. Vergi incelemelerinde, “youtuber”lara yapılan ödemelerin ticari kazanç olduğu yaklaşımının ağırlıklı olduğu görülmektedir.

Böyle bir durumda, Türkiye ile İrlanda arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının hükümleri irdelenmeksizin yapılacak bir vergi incelemesi “eksik inceleme” faaliyetine neden olacaktır. Diğer taraftan “Alphabet Inc.” (Google Inc.’ın ana şirketi) youtube aracılığıyla gelir modelinin işleyişi de “youtuber”ların vergilendirilmesinde etkili olacaktır.

Diğer taraftan -kanaatimizce- içerik üretim faaliyetine göre değişmekle birlikte “youtuber”ların faaliyetlerinde “serbest meslek kazancı”nın unsurları oluşmaktadır. Bu nedenle 193 sayılı Kanun’un 18’inci maddesinde düzenlenen “istisnalar” da dikkate alınmalıdır.

SONUÇ

Sonuç olarak “youtuber”lara yönelik vergi incelemlerinde, kazancın hangi gelirin unsurlarını oluşturduğu, reklam hizmetinin niteliği, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının unsurları ve gelir istisnaları gibi tartışmalı noktalar bulunmaktadır.